Czy choroba psychiczna może wpływać na ważność umowy

Tak może, ale nie można z góry przyjmować niepoczytalności osób psychicznie chorych.

Dokonanie prawidłowej oceny, czy choroba psychiczna miała wpływ na wyłączenie możliwości osoby nią dotkniętej świadomego powzięcia decyzji wymaga wiadomości specjalnych. Zatem, jeżeli jest to okoliczność relewantna z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, powinna zostać ustalona w postępowaniu sądowym przez sąd po zasięgnięciu opinii biegłego (biegłych) sądowego (tak przyjął m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 12 kwietnia 2019 r. I CSK 166/18).

Ogólnie rzecz ujmując, ustalenie poczytalności sprawcy określonego czynu ma znaczenie wówczas, gdy jego odpowiedzialność za czyn jest oparta na zasadzie winy. 

  1. roszczenia z art. 224 lub art. 225 i art. 230 k.c. są odrębnymi roszczeniami, niezależnymi od przesłanek roszczeń odszkodowawczych,
  2. reżim odpowiedzialności przewidzianej w art. 18 ust. 1-3 u.o.p.l. ma charakter odpowiedzialności in solidum (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2015 r., III CZP 70/15, OSNC 2016, Nr 10, poz. 118)

W przypadku odpowiedzialności opartej na przepisach o ochronie własności bez znaczenia pozostają elementy subiektywne – istotne dla odpowiedzialności opartej na zasadzie winy. Dla tej odpowiedzialności znaczenie ma dobra lub zła wiara, której nie można jednak utożsamiać z pojęciem winy. W przypadku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego element winy – w tym więc poczytalności sprawcy szkody – ma znaczenie, co wynika wprost z art. 425 w zw. z art. 415 k.c. Natomiast w przypadku odpowiedzialności uregulowanej w art. 18 ust. 1-3 u.o.p.l. w orzecznictwie występuje kontrowersja zarówno co do samego charakteru tej odpowiedzialności, jak również co do tego, czy element winy ma w niej znaczenie (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r., III CZP 121/07, OSNC 2008, Nr 12, poz. 137, z dnia 6 grudnia 2012 r., III CZP 72/12, OSNC 2013, Nr 6, poz. 71 oraz z dnia 21 października 2015 r., OSNC 2016, nr 10, poz. 118).

Art. 31 k.k. i art. 425 k.c. – mimo swego podobieństwa – różnią się przesłankami uznania braku zawinienia. Zatem samo uznanie w toku postępowania karnego, że sprawca czynu zabronionego miał wyłączoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem nie oznacza jeszcze, iż zostały spełnione przesłanki z art. 425 k.c., a ustalenie tego wymaga wiadomości specjalnych. Reżim odpowiedzialności deliktowej w prawie cywilnym – inaczej niż ma to miejsce w przypadku odpowiedzialności karnej – nie przewiduje sytuacji zmniejszenia stopnia poczytalności, który wpływałby na byt co do zasady odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy naruszenia. W przepisie art. 425 § 1 k.c. uregulowano bowiem jedynie skutki w zakresie tej odpowiedzialności wynikające z wyłączenia, a nie ograniczenia stanu umożliwiającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Tym samym skazanie wyrokiem karnym w warunkach art. 31 § 2 k.k., nie powoduje wyłączenia odpowiedzialności na podstawie art. 425 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 marca 2017 r. I ACa 1045/16).